Basının Rengi Nasıl Sarı Oldu..

ABD'nin NewYork'unda iki gazetenin, 'New York Journal' ile 'New York World'ün aralarındaki rekabetin bir sonucu olarak ortaya çıktığını söyleyebiliriz kısaca..
İlk çizgiroman, ilk çizgiroman kahramanı, ilk 'konuşma balonu'..

Salı 30.09.2014 Cartoon Colors
Dünyada çizgi roman kültürünün ilk kahramanı 'Mickey Dugan' adlı çocuk karakterdir
Kel kafalı, kepçe kulaklı, dişlek olan ve üstünde sürekli olarak bir gecelikle dolaşan 'Mickey Dugan' adlı bu çocuk; Mickey Mouse’dan Süperman’e, Red Kit’ten Ten Tene kadar tüm çizgi romanların atasıdır denilebilir. 

Modern gazeteciliğin kurucusu olarak gösterilen Joseph PULITZER 1883’de  'New York World' gazetesini satın alır. Ilerleyen yıllarda rakip gazete olarak gördüğü 'New York Journal' gazetesinin sahibi Willi Randolph HEARST ile rekabet halindedir. Bu amansız rekabet, basın dünyasında bir çok yeniliğin ortaya çıkmasına neden olur. 

PULITZER'in gazetesinin yazarlarından olan Elisabeth COCHRANE; kendinin hasta olduğuna doktorları inandırarak akıl hastanesine yatar ve burada tanık olduğu korkunç olayları 'Nellie BLY' imzasıyla yazı dizisi olarak yayınlar ve çok ses getirir (1887). İlgiyle okunan ve devamı beklenen, her biri ayrı bir serüven tadındaki yazı dizileri, çizgi roman anlayışının doğmasında önemli bir etken olmuştur.

1894'de; adını New York'un bir kenar mahallesinden alan 'Hogan's Alley' isimli siyah-
beyaz karikatürde,  'Mickey Dugan' adlı çocuğu bir yan karakter olarak çizmeye başlar karikatürcü Richard Fenton OUTCALT. Bu çocuğun diliyle yoksul insanların geçim kavgası ve kötü yaşam koşulları okurlara yansıtılır.
05 Mayıs 1895'den itibaren de,  'New York World'ün Pazar ekinde çizgi romana dönüşür.
OUTCALT, 'Mickey Dugan'ı burada başrole taşır fakat adını da değiştirir. 

Bu arada PULITZER, o yıllarda gazetelerde kullanılmamış olan Sarı  rengi kullanmaya karar verir. Kimyagerlerin gizli tutulan çalışmalarıyla baskıda kullanılmaya hazır duruma gelen sarı renk ilk kez, OUTCALT'ın çizgi karakteri 'Mickey Duncan'’da denenir. Sonuç, son derece başarılıdır! 

Böylece, sarıya boyanan geceliğinden dolayı hem çizgi roman karakteri 'Duncan’ın, hem de köşesinin adı 'Yellow Kid' olarak değiştirilir. Amerika’da ezilen insanların  saldırgan ve argo dillini kullanan 'Yellow Kid', yarım yamalak konuştuğu İngilizce ile de kısa sürede göçmenlerin kahramanı oluverir. İlk çizgi roman kahramanı 'Yellow Kid', gazetenin tirajını kısa sürede rekor seviyelere taşır.
Ancak bu gelişme, PULITZER’in rakibi HEARST’ın hiç hoşuna gitmez. Karikatürcü OUTCALT'a oldukça yüklü miktarda para teklif ederek O'nu kendi gazetesi 'New York Journal'in Pazar ekine transfer eder. 



PULITZER, hiç beklemediği bu kaçırılma olayı karşısında, George LUCK adlı karikatürcüyle anlaşarak, gazetesinde 'Yellow Kid’i yayınlamaya devam ederken, çizgi romanın telif haklarının kendinde olduğu iddiasıyla da rakibi HEARST’i mahkemeye verir.

Hakim, OUTCALT’in yarattığı karakterin 'Journal’e geçmesini onaylar ama 'Yellow Kid' adıyla kullanımını PULITZER'e verir. 
Böylelikle, New York’un iki ünlü gazetesi arasında her Pazar, sarı gecelikli bir çocuğun başrolü oynadığı çizgi roman savaşı başlamış olur. 

Bu rekabet, OUTCALT’in 1898’de, 'Journal' gazetesinden ayrılmasına kadar sürecektir. PULITZER ve HEARST arasında yaşanan bu olay yüzünden, gazetelerine 'Sarı Basın' (Yellow Press) adı takılır. Sarı gecelikli ilk çizgi roman kahramanından doğan bu isim, bundan böyle gazetecilik alanında dünyanın pek çok ülkesinde kullanılacaktır! 

Şimdi Biraz Gerilere Gidelim..
PULITZER’in yazarı Nellie BLY,  1889 Kasım'ında bir yolculuğa çıkar. Fransız Yazar Jules VERNE'in '80 Günde Devri Alem' romanındaki gibi dünya turuna çıkar ve hayranı olduğu bu yazarla Fransa'da karşılaşarak birlikte yemek yer. 
BLY, 80 günde devri alemi tamamlayıp döner ve yaşadıklarını yazı dizisi olarak 'New York World'de yayınlar. Bu seyahat fikrinden yola çıkarak, PULITZER'a, sorunlardan uzaklaşmak amacıyla bir süre seyahate çıkması önerilir eşi ve arkadaş çevresinden. 

PULITZER İstanbul'da..
Önerileri dikkate alan PULITZER, karısı Kate'i Paris'te bırakarak yanında özel sekreteri PONSOBY ile 1890 yılının Ocak ayında Yunanistan' a, oradan da İstanbul'a gelir. İstanbul limanında, bir gün, geminin güvertesinden kente bakarken şunu söyler PULITZER:
- ”Hayret! Hava neden aniden karardı böyle?.."
PONSOBY şaşkındır, çünkü vakit akşam olmadığı gibi gökyüzünde kara bulutlar da yoktur. Yanıt verir: 
-“Hiç karanlık değil ki!.."
PULITZER’in bu sözlere karşılığı son derece hüzünlüdür:
-”Şu anda benim için her şey karanlık...”

Gazetecilik tarihinin ünlü ismi Joseph PULITZER, uzun yıllardır çektiği retina yırtılması hastalığının son durağı olan körlüğe ilk adımı İstanbul’da atacaktır!.. 

PULITZER 'Sarı Gecelikli Çocuğu' hiç göremedi..
İlk adı 'Mickey Dugan' sonraki adı 'Yellow Kid' olan O çizgiroman kahramanı çocuğun kel kafasını, kepçe kulağını, dişlek gülüşünü, ve de sarı geceliğini ne yazık ki hiç görememişti aslında PULITZER.  Bu da işin trajik bir tarafıydı. 

İlk 'Konuşma (Yazı) Balonu'..
Rakip gazeteye geçmiş olan karikatürcü Richard Fenton OUTCALT, 'Yellow Kid'de bir değişiklik yapar. PULITZER’in 'World' gazetesinde iken, konuşma metinleri 'Yellow Kid’in sarı geceliğinin üstüne yazılıdır. Yeni gazetesi 'Journal’de ise, çizgi romanda bir ilke daha imza atar ve ilk kez konuşma balonlarını kullanmaya başlar. 

'Yellow Kid' Oyuncağı İstanbul Oyuncak Müzesinde..
PULITZER’in; yayınlanışından beş (5) yıl önce kör olmaya başlaması nedeniyle göremediği 'Yellow Kid'in, ender bulunabilen oyuncağı İstanbul Ouyncak Müzesi'nde sergilenmektedir. Üzerinde yazılar olan bu oyuncağın, PULITZER'in 'World' gazetesinde yayınlandığı 1895 yılına ait olduğu burada görülebilir.
(Kaynaklar): 
Sunay AKIN’ın 'Basının Rengi Neden Sarı' adlı yazısından yararlanılmıştır.